Sudbury modeli

Sudbury modeli

            Sudbury modeli uşaqların təbii öyrənmə istəklərinə əsaslanan bir təhsil fəlsəfəsidir. Bu model 1968-ci ildə Kolumbiya Universitetinin fizika üzrə professoru Daniel Greenberg-in rəhbərlik etdiyi bir qrup valideynin iştirakı ilə klassik təhsil sisteminə alternativ olaraq yaradılan Sudbury Valley məktəbində formalaşıb. Modelin yaradıcıları düşünürdülər ki, insanlar öyrənmək üçün yaradılıblar və bu prosesdə onları nəyəsə məcbur etmək olmaz. İndiyədək onlarla Sudbury məktəbi yaranıb. Həmçinin minlərlə şagird bu məktəblərdən məzun olub. Şagirdlər öz həvəs və maraq dairələrinə uyğun olduğu üçün Sudbury məktəblərinə getməyi çox istəyirlər.

            Sudbury məktəblərində müəllimlər 1 illik müqavilə əsasında işə qəbul olurlar. Tədris ilinin sonunda müəllimlərin növbəti il işə davam edib-etməyəcəyinə şagirdlər qərar verirlər.

Sudbury Valley məktəblərində davamiyyət, dərs proqramı, dərs saatı, yaşa görə qruplaşma və sinif otaqları yoxdur. Belə ki, müxtəlif yaşda olan şagirdlər eyni mühitdə ola bilirlər. Həmçinin bu məktəblərdə şagirdlər plan və proqramlarını özləri formalaşdırırlar və zamanlarını istədikləri kimi keçirməkdə sərbəstdirlər. Praktiki olaraq şagirdlər vaxtlarının çox hissəsini adi məktəblərdəkindən fərqli keçirirlər. Belə ki, kiçik yaşlı şagirdlər vaxtlarının çoxunu oyun oynamaqla, böyük yaşlı şagirdlər isə daha çox söhbət etməklə keçirirlər. Qeyd olunan fəaliyyətlər öyrənmə üçün çox önəmlidir. Həmçinin riyaziyyat, kompüter oyunu, fizika, idman kimi mövzulardan şagirdlər istədiklərini seçərək müəllimlərindən öyrənməkdə azaddırlar.

            Sudbury məktəblərində oxuyan hər bir şagird oxumağı, yazmağı, əsas riyazi anlayışları öz maraqlarına uyğun formada həm müəllimlərindən, həm də özlərindən daha təcrübəli şagirdlərdən öyrənə bilərlər. Ən önəmlisi isə Sudbury şagirdləri həyatlarının qalan hissəsində onlara faydalı olacaq güclü sosial və emosional bacarıqları inkişaf etdirirlər.

            Şagirdlər öz zamanlarını və təhsil proseslərini idarə etməkdə sərbəst olduqları üçün onlarda inam, müstəqillik, məsuliyyət və başqa müsbət qabiliyyətlər inkişaf edir. Çünki nəyi nə vaxt öyrənməkdə sərbəst olduqları zaman öyrənmə həvəsləri ömür boyu davam edir. Sudbury məktəblərinin  məzunları ənənəvi məktəblərin məzunları kimi bütün dərsləri almamış olsalar da motivasiyaları və özlərinə inamları onlara həm ali təhsildə, həm də karyeralarında üstün olmağa imkan verir.

            Əsasən Amerikada yerləşən 36 Sudbury məktəbi təhsildə inqilabi fəlsəfəyə sahib olduğu üçün geniş formada yayılacağı düşünülmür. Bu fəlsəfənin yaradıcısı Daniel Greenberg qeyd edir ki, “uşaqların həyatlarının ilk illərinə baxdığımızda görürük ki, onlar iməkləməyi, sürünməyi, danışmağı və s. bu kimi bacarıqları özləri öyrənirlər. Bu istiqamətdə onlara heç nə öyrətmirik. Birinə bir şeyi öyrətmək üçün onun öyənmək istəməsi lazımdır. İnsan öyrənmək istəyərsə öyrənər... .”